Zifrek ez lukete inor axolagabe utzi behar: Espainian jazarpenaren gailurrik handienak lehen hezkuntzan gertatzen dira, batez ere bigarren eta hirugarren mailetan, zazpi eta zortzi urte bitartean. Ez nerabezaroan, imajinatzen dugun bezala. Gela txikietan, beldurrak baino gutxiago pisatzen duten motxilekin, eta sentitzen dutena hitzez nola jarri oraindik ez dakiten haurrekin, baina desberdina izateak min egin diezaiekeela sumatzen dutenekin.
Errealitate horrek bakarrik nahikoa izan beharko luke gu geldiarazteko. Jazarpena ez baitu erasotzaileak bakarrik jasaten: behatzen eta isilik geratzen direnek jasaten dute. Iraintzen ez dutenek, baina baita defendatzen ez dutenek ere. Kanpoan geratzeko beldurrez barre egiten dutenek edo beste aldera begiratzea nahiago dutenek inplikatu ez daitezen. Kaltegabea dirudien isiltasuna da, baina zauria iraunarazten duena. Eta kezkagarriena da lekuko horietako asko ausardia ez dela nabarmentzean ikasten duten haurrak direla, oharkabean pasatzea baizik.
Ausardia ere irakasten da. Eta agian hori da gure hezkuntza-sistemaren ikasgairik premiazkoena. Esku hartzen irakastea. “Hemen ez” esatea. Ausardia ez dela inprobisatzen aitortzea: lantzen dela. Lantzen da lankide batek aurrera egiten duenean, irakasle batek parte hartzea erabakitzen duenean, eskola batek deserosoa denari aurre egitea aukeratzen duenean, estali beharrean, bere ospea kaltetu ez dadin.
Ezinbestekoa da etorkizuneko irakasleen prestakuntzak ulertzea ere haien eginkizuna edukia edo curriculuma baino askoz haratago doala. Heztea ez da irakastea bakarrik: laguntzea, behatzea eta jardutea da. Esan gabe geratzen dena detektatzea, orientazioa ematea eta ikuspegi jakin batek erantzun bat behar duenean jakitea da. Gogorarazten dizuegu protokolo bat ezartzea ez dela erakundearen porrot bat: koherentzia eta babes ekintza bat da. Horrela egitera ausartzen diren eskolek ez dute prestigioa galtzen: irabazten dute. Izan ere, erakundearen ausardia ere irakasten da, eta adibideen bidez irakasten da.
Ikasgela ikasleek matematika, hizkuntza eta zientzia ikasten duten espazioa da, baina baita enpatia, etika eta ausardia ere. Irakasleen keinu bakoitzak ikasleen indibidualtasuna balioztatzen edo baliogabetzen du. Zaurgarriak babesteko ausartzen den ikaskide bakoitzak adeitasuna kutsakorra dela irakasten du. Norbaitek hitz egiten duen bakoitzean, talde osoak ikasten du axolagabekeria ez dela jarrera neutrala: aukera bat dela.
Eskola ausartak behar ditugu, non gizatasuna erosotasunaren gainetik dagoen, eta non desberdintasuna ez den onartzen, baizik eta ospatzen den. Izan ere, ikuspegi autentiko honetatik bakarrik itzul daiteke hezkuntza bere funtsera: pertsona bakoitzari benetan dena izaten laguntzea, izateko beldurrik gabe.
Haur bakoitza bere buruaz seguru sentiaraztea lortzen dugun egunean —haien barrearen, azentuaren edo berezitasunaren beldurrik gabe—, azkenean ulertuko dugu zer den benetan hezkuntza. Ez guztiei gauza bera irakastea, baizik eta haur bakoitza bere modu berezian berezia izatea.
Ordura arte, gogora dezagun funtsezko zerbait: isiltasunak gutxi batzuk babesten ditu, baina ausardiak denak eraldatzen ditu.
